آنالیز اسپرم چیست؟ تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم باید چگونه باشد؟

در زوج‌هایی که برای بارداری برنامه‌ریزی می‌کنند، ارزیابی نباید صرفاً بر زن متمرکز باشد. برداشتن گام‌های صحیح در طول فرایند درمان، اولین قاعده برای استفاده بهینه از زمان برای زوج‌هایی است که آرزوی والد شدن دارند. اگرچه معمولاً وقتی بارداری حاصل نمی‌شود، سلامت زنان اولین چیزی است که به ذهن می‌آید، اما تقریباً ۵۰ درصد موارد ناباروری به عوامل مردانه مربوط می‌شود. این رویکرد صحیح است که آزمایش‌ها را با تحلیل منی آغاز کرد. یکی از اساسی‌ترین آزمایش‌ها در ارزیابی باروری مردانه، تحلیل منی است. آزمایش منی یک بررسی آزمایشگاهی پایه است که حجم منی (نمونه‌ی منی)، تعداد اسپرم، تحرک و ویژگی‌های مورفولوژیکی سلول‌های اسپرم را ارزیابی می‌کند.

چرا تحلیل اسپرم مهم است؟

• نتایج سریع: در حالی که بررسی‌های ناباروری در زنان می‌تواند چند مرحله‌ای و زمان‌بر باشد، یک آزمایش منی با یک آزمایش واحد اطلاعات بسیار روشنی در مورد سلامت تولیدمثلی مردان ارائه می‌دهد.
• برنامه درمانی را تعیین می‌کند: بر اساس نتایج، ما تعیین می‌کنیم که کدام روش درمانی – مانند تلقیح داخل رحمی (IUI)، لقاح آزمایشگاهی (IVF) یا تزریق اسپرم به سیتوپلاسم تخمک (ICSI) – برای زوج مناسب‌ترین است.
• مشکلات پنهان را آشکار می‌کند: شرایطی که می‌توانند مانع بارداری شوند، مانند واریکوسل، عدم تعادل هورمونی یا عفونت‌ها، به لطف این آزمایش می‌توانند در مراحل اولیه تشخیص داده شوند.

خب، تحلیل اسپرم چگونه انجام می‌شود؟ مقادیر طبیعی اسپرم چیست؟ آیا تعداد کم اسپرم لزوماً به معنای ناباروری است؟

تحلیل منی چیست؟

تحلیل منی یک آزمایش اساسی برای تشخیص ناباروری است که اطلاعاتی در مورد تولید اسپرم و ویژگی‌های منی در مردان ارائه می‌دهد. یک تحلیل منی استاندارد معمولاً شامل موارد زیر است:

• حجم منی،
• تراکم اسپرم،
• تعداد کل اسپرم‌ها،
• تحرک اسپرم،
• تحرک پیشرونده،
• مورفولوژی اسپرم،
• درصد اسپرم‌های زنده

ارزیابی می‌شوند. در برخی آزمایشگاه‌ها، pH منی، ویسکوزیته، وجود لکوسیت‌ها یا ویژگی‌های دیگر نیز ممکن است گزارش شود. با این حال، مهم است بدانید که تنها یک آزمایش منی به طور قطعی نشان‌دهنده بارور یا نابارور بودن مرد نیست.

آنالیز منی چگونه انجام می‌شود؟

برای انجام آزمایش منی، معمولاً نمونه منی از طریق خودارضایی در یک ظرف نمونه مخصوص که در اختیار فرد قرار می‌گیرد، جمع‌آوری می‌شود. در حین جمع‌آوری نمونه، محیطی مناسب فراهم می‌شود و فرد به هیچ وجه مزاحمت نمی‌شود. مهم است که به دوره پرهیز جنسی توصیه‌شده توسط آزمایشگاه قبل از آزمایش پایبند باشید. به عنوان مثال، روش‌های مرجع مورد استفاده سازمان جهانی بهداشت برای آزمایش منی توصیه می‌کنند که نمونه پس از یک دوره پرهیز جنسی ۲ تا ۷ روزه جمع‌آوری شود. اگر شرایط مناسب باشد، تکنسین‌های ما هویت را بررسی کرده، مشخصات فرد یا زوج را تأیید و ثبت می‌کنند. سیستم ویژه EWS نیز به جلوگیری از هرگونه اشتباه کمک می‌کند. مهم است که کل نمونه منی در ظرف جمع‌آوری شود؛ به عبارت دیگر، تمام حجم منی باید در این ظرف تخلیه شود. از آنجایی که غلظت اسپرم ممکن است در بخش اولیه منی بالاتر باشد، از دست رفتن هر بخشی از نمونه ممکن است بر تفسیر نتایج تأثیر بگذارد. هیچ مایع دیگری نباید با ظرف تماس داشته باشد. این ظرف فقط برای یک بار استفاده است و به صورت استریل باز می‌شود. این ظرف پس از اتمام فرآیند، به همراه نمونه منی دور ریخته می‌شود. نمونه باید در اسرع وقت و تحت شرایط و در بازه زمانی مشخص‌شده توسط آزمایشگاه ارزیابی شود. پس از ارائه نمونه منی، باید ظرف را محکم ببندید، آن را در سطل جمع‌آوری موجود در اتاق قرار دهید و سپس زنگ هشدار را فشار دهید. این کار تضمین می‌کند که تیم آزمایشگاه بلافاصله نمونه را پردازش کند. پس از ارائه نمونه، می‌توانید از روشویی و دوش موجود در همان اتاق برای شستشوی خود استفاده کنید.

تعداد اسپرم باید چقدر باشد؟

هنگام ارزیابی آزمایش منی، در نظر گرفتن تنها تعداد اسپرم صحیح نیست. طبق مقادیر مرجع فعلی مورد استفاده توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) برای تحلیل منی انسان، حد مرجع پایین‌تر به طور کلی حدوداً به شرح زیر پذیرفته شده است: تراکم اسپرم: ≥۱۶ میلیون در میلی‌لیتر . برای تعداد کل اسپرم، حد مرجع پایین‌تر تقریباً عبارت است از: ≥ ۳۹ میلیون در هر انزال. برای برنامه‌ریزی دقیق درمان، نه تنها تعداد اسپرم بلکه آناتومی میکروسکوپی اسپرم نیز باید به طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. در مرکز IVF اُمَی ما، از حلقه‌های سلولی تخصصی ماکلر برای شمارش اسپرم استفاده می‌شود، در حالی که تحلیل مورفولوژی با دقت فراوان با روش کروگر انجام می‌گیرد که نرخ موفقیت را تا سطح میلی‌متری نشان می‌دهد. این روش ماکلر/کروگر اطلاعات قابل اعتمادتری نسبت به روش CASA (تحلیل اسپرم با کمک کامپیوتر) ارائه می‌دهد. با این حال، پایین‌تر بودن از این مقادیر به معنای «کاملاً غیرممکن» بودن بارداری نیست. به همین ترتیب، مقادیر بالاتر از محدوده مرجع نیز تضمین‌کننده وقوع حتمی بارداری نیست. تعداد اسپرم باید در کنار تحرک، مورفولوژی، سن و سلامت باروری شریک زن، فرکانس آمیزش و بسیاری عوامل دیگر ارزیابی شود.

حرکت اسپرم باید چگونه باشد؟

برای بارداری، صرفاً حضور سلول‌های اسپرم در تعداد کافی کافی نیست. بخش قابل توجهی از اسپرم‌ها باید متحرک باشند. تحرک عموماً به این صورت تعریف می‌شود:

• حرکت پیشرونده: این به توانایی اسپرم در حرکت به جلو و رسیدن به تخمک اشاره دارد.
• حرکت غیرپیشرونده: اسپرم‌ها متحرک هستند اما پیشرفت مؤثر به جلو را نشان نمی‌دهند.
• بی‌تحرک: هیچ حرکتی مشاهده نمی‌شود.

طبق دستورالعمل‌های فعلی سازمان بهداشت جهانی، حد مرجع پایین‌تر برای تحرک کلی تقریباً ۴۲ درصد و برای تحرک پیشرونده تقریباً ۳۰ درصد است. با این حال، ارزیابی اینکه «بارداری رخ خواهد داد یا خیر» صرفاً بر اساس یک عدد صحیح نیست.

مورفولوژی اسپرم چیست؟

مورفولوژی اسپرم ارزیابی شکل و ویژگی‌های ساختاری سلول‌های اسپرم است. سر، بخش میانی و دم سلول اسپرم زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند. وقتی نرخ مورفولوژی طبیعی پایین باشد، به آن ترatozoospermia (ناباروری به دلیل ناهنجاری اسپرم) گفته می‌شود. طبق دستورالعمل‌های فعلی سازمان بهداشت جهانی، مقدار مرجع پایین‌تر برای مورفولوژی طبیعی، بر اساس ارزیابی با معیارهای کروگر/سخت‌گیرانه، تقریباً ۴ درصد است. این رقم اغلب توسط بیماران اشتباه فهمیده می‌شود. برای مثال، مورفولوژی ۳ درصدی به این معنا نیست که ۹۷ درصد از اسپرم‌ها «برای انجام وظیفه نامناسب» هستند. مورفولوژی اسپرم باید همراه با سایر پارامترهای منی و ویژگی‌های بالینی زوجین ارزیابی شود.

آیا اگر تعداد اسپرم کم باشد، امکان بچه‌دار شدن وجود دارد؟

بله، در بسیاری از موارد بارداری طبیعی ممکن است. تعداد کم اسپرم لزوماً به معنای غیرممکن بودن بارداری نیست. در برخی مردان، علی‌رغم تعداد کم اسپرم، ممکن است بارداری به‌طور طبیعی رخ دهد. با این حال، در مواردی که ناهنجاری‌های اسپرم شدیدتر باشد، ممکن است از تکنیک‌های کمک‌باروری مانند تلقیح داخل رحمی (IUI) یا لقاح آزمایشگاهی (IVF)، به‌ویژه تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI)، استفاده شود.

چرا ممکن است آنالیز منی بیش از یک بار انجام شود؟

تولید اسپرم یک فرآیند مداوم است و پارامترهای منی می‌توانند در طول زمان تغییر کنند. بیماری‌های تب‌دار، عفونت‌های قبلی، استرس شدید، برخی داروها، سبک زندگی و عوامل محیطی همگی می‌توانند بر پارامترهای اسپرم تأثیر بگذارند. به‌ویژه، اگر در چند هفته گذشته بیماری تب‌دار تجربه شده باشد، ممکن است لازم باشد آزمایش به تعویق بیفتد زیرا کیفیت اسپرم ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. به همین دلیل، اگر در اولین آزمایش منی نتیجه غیرطبیعی به دست آید، ممکن است تکرار آزمایش منی توصیه شود، به‌ویژه اگر وضعیت بالینی مناسب باشد. اغلب تشخیص قطعی ناباروری مردانه بر اساس یک نتیجه آزمایش منی نادرست است.

نتیجه آزمایش منی من ضعیف بود؛ چه باید بکنم؟

اولین گام در مواجهه با نتیجه غیرطبیعی آزمایش منی، بررسی علت آن است، نه هراس از خود نتیجه. در صورت لزوم:

• ارزیابی اورولوژی/آندرولوژی،
• معاینه فیزیکی،
• آزمایش هورمونی،
• بررسی واریکوسل،
• سونوگرافی،
• ارزیابی ژنتیکی

ممکن است برنامه‌ریزی شود. به‌ویژه در مواردی که تعداد اسپرم بسیار کم است یا هیچ سلول اسپرم وجود ندارد، بررسی علت زمینه‌ای اهمیت زیادی دارد.

رویکرد ما به آنالیز منی در مرکز باروری و لقاح آزمایشگاهی UMAY

ما ناباروری مردانه را صرفاً بر اساس «تعداد اسپرم» ارزیابی نمی‌کنیم. تعداد، تحرک و مورفولوژی اسپرم باید به صورت یک مجموعه در نظر گرفته شوند. در صورت لزوم، ارزیابی با توجه به سابقه بالینی، معاینه و تحقیقات بیشتر همسر مرد برای تعیین مناسب‌ترین گزینه درمانی برای زوج انجام می‌شود. در حالی که بارداری طبیعی ممکن است برای برخی زوج‌ها امکان‌پذیر باشد، در موارد دیگر ممکن است تلقیح داخل رحمی یا IVF مناسب باشد؛ برای بیمارانی که به ناباروری شدید ناشی از عامل مردانه مبتلا هستند، تزریق اسپرم به داخل سیتوپلاسم تخمک (ICSI) ممکن است گزینه مناسبی باشد. هدف ما صرفاً طبقه‌بندی یک نتیجه آزمایشگاهی به عنوان «طبیعی» یا «غیرطبیعی» نیست؛ بلکه ارزیابی صحیح معنای آن نتیجه از نظر شانس بارداری زوج است. مرکز رویان UMAY رویکرد علمی. ارزیابی شخصی‌سازی‌شده. درمان مناسب در زمان مناسب.