لقاح آزمایشگاهی (IVF) چگونه انجام می‌شود و این فرایند چگونه کار می‌کند؟

چگونه عمل لقاح آزمایشگاهی (IVF) انجام می‌شود؟ درمان IVF چقدر طول می‌کشد؟ زردانه‌ها از چه زمانی شروع می‌شوند؟ آیا فرایند برداشت تخمک دردناک است؟ انتقال جنین چگونه انجام می‌شود؟ نرخ موفقیت IVF چقدر است؟

لقاح آزمایشگاهی (IVF) چیست؟

لقاح آزمایشگاهی (IVF) روشی است که در آن سلول‌های تولیدمثلی گرفته شده از زن و مرد در یک محیط آزمایشگاهی با هم ترکیب می‌شوند تا لقاح حاصل شود و جنین حاصل به رحم منتقل می‌شود. لقاح می‌تواند با استفاده از روش IVF مرسوم یا در صورت لزوم به دلیل عواملی مانند تعداد یا تحرک اسپرم، از طریق روش ICSI (تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم) که در آن یک اسپرم به داخل تخمک تزریق می‌شود، انجام شود. درمان IVF صرفاً به «جمع‌آوری تخمک و انتقال جنین» خلاصه نمی‌شود. مراحل زیادی وجود دارند که بر موفقیت درمان تأثیر می‌گذارند و برنامه درمانی ممکن است برای هر زوج متفاوت باشد.

IVF برای چه کسانی مناسب است؟

درمان IVF ممکن است بسته به علت ناباروری و شرایط خاص زوجین در موقعیت‌های مختلف توصیه شود. علل اصلی عبارتند از:

• لوله فالوپ مسدود یا آسیب‌دیده
• مشکلات مربوط به تعداد، تحرک یا مورفولوژی اسپرم
• مشکلات تخمک‌گذاری
• کاهش ذخیره‌ی تخمدان
• آندومتریوز
• سن بالای مادر
• نازایی نامشخص
• عدم دستیابی به نتیجه موفقیت‌آمیز از درمان‌های قبلی (مانند تلقیح و غیره)
• زوج‌هایی که در معرض اختلالات ژنتیکی هستند
• برای درمان خواهر یا برادر پس از تشخیص قبلی در یک کودک
• دلایل دیگر

ممکن است گنجانده شود. با این حال، در برخی موارد، IVF ممکن است اولین گزینه نباشد. رویکرد مناسب‌تر با ارزیابی همزمان سن، مدت زمان ناباروری، ذخایر تخمدان، ویژگی‌های اسپرم و درمان‌های قبلی تعیین می‌شود.

درمان IVF چه زمانی باید آغاز شود؟

لازم نیست برای همه زوج‌ها به یک اندازه صبر کرد. به طور کلی، برای زنانی که زیر ۳۵ سال سن دارند، اگر علی‌رغم ۱۲ ماه رابطه جنسی منظم و بدون محافظ، بارداری رخ نداده باشد، انجام ارزیابی ناباروری توصیه می‌شود. برای زنان ۳۵ ساله و بالاتر، مهم است که ارزیابی را زودتر آغاز کنند و به ویژه برای کسانی که بالای ۴۰ سال دارند، درخواست کمک بدون تأخیر امری حیاتی است. با این حال، اگر سابقه قاعدگی نامنظم، مشکل شناخته‌شده در لوله‌های فالوپ، عامل مردانه جدی، آندومتریوز یا سابقه درمان ناباروری قبلی وجود داشته باشد، ممکن است لازم نباشد برای ارزیابی یک سال صبر کرد. در چنین مواردی، ارزیابی‌های شخصی‌سازی‌شده در اولویت قرار می‌گیرند.

چه آزمایش‌هایی قبل از درمان IVF انجام می‌شوند؟

قبل از شروع درمان، هدف صرفاً «بارداری از طریق لقاح آزمایشگاهی» نیست، بلکه ارزیابی وضعیت فعلی زوج تا حد امکان با دقت است. برای زن:

• معاینه زنان و سونوگرافی
• ارزیابی AMH و ذخیره‌ی تخمدان
• آزمایش‌های هورمونی لازم و آزمایش‌های روتین قبل از بارداری
• ارزیابی رحم و آندومتر
• ارزیابی لوله‌های فالوپ در صورت لزوم (مثلاً HSG)
• آزمایش‌های تکمیلی در صورت لزوم انجام می‌شوند

ممکن است انجام شود. برای مردان، ارزیابی پایه شامل آزمایش منی است. در موارد مناسب، آزمایش‌های پیشرفته‌ای مانند تکه‌تکه شدن DNA اسپرم نیز ممکن است مد نظر قرار گیرد. ضروری نیست که همه این آزمایش‌ها به طور روتین برای هر زوج انجام شود. ضرورت انجام آزمایش‌ها بر اساس سابقه پزشکی فرد و یافته‌های بالینی تعیین می‌شود.

مراحل درمان IVF چیست؟

درمان IVF عموماً شامل چندین مرحله کلیدی است.

۱. تحریک تخمدان

هدف، تحریک رشد چندین فولیکول در یک چرخه با استفاده از دارو است. در این دوره، رشد فولیکول‌ها از طریق سونوگرافی و در صورت لزوم آزمایش خون، نظارت می‌شود. دوز دارو از بیمار به بیمار دیگر متفاوت است. این موضوع با در نظر گرفتن سن، AMH، تعداد فولیکول آنتروال، پاسخ به درمان قبلی، وزن/BMI زن و سایر عوامل تعیین می‌شود.

۲. برداشت تخمک

هنگامی که فولیکول‌ها به اندازه مناسب رسیدند، داروی نهایی برای تحریک بلوغ تخمک تزریق می‌شود. در زمان تعیین‌شده، فرآیند برداشت تخمک که به آن OPU (برداشت تخمک) گفته می‌شود، انجام می‌گیرد. این عمل معمولاً تحت بیهوشی کوتاه‌مدت انجام می‌شود و بدون درد است. پس از این عمل نیز مسکن تجویز می‌شود.

۳. لقاح و رشد جنین

تخمک‌های برداشته‌شده در آزمایشگاه با اسپرم ترکیب می‌شوند. در صورت لزوم ممکن است از IVF مرسوم استفاده شود؛ با این حال، بسته به ویژگی‌های اسپرم یا نتایج درمان‌های قبلی، ممکن است به ICSI نیاز باشد. تخمک‌های بارور شده در آزمایشگاه تحت نظارت قرار می‌گیرند تا رشد جنین ارزیابی شود. در این مرحله برای بیمارانی که برایشان برنامه‌ریزی شده است، PGT (بیوپسی جنین) انجام می‌شود.

۴. انتقال جنین

جنینی که به درستی رشد کرده است، با استفاده از یک کاتتر ظریف در رحم قرار داده می‌شود. انتقال جنین معمولاً یک عمل کوتاه است که در اکثر بیماران نیازی به بیهوشی ندارد. روزی که انتقال قرار است انجام شود ممکن است بر اساس پیشرفت جنین، تعداد جنین‌ها، شرایط داخل رحم و وضعیت بالینی بیمار تعیین شود.

۵. آزمایش بارداری

آزمایش خون β-hCG در زمان مناسب (به طور متوسط ظرف ۱۰ تا ۱۵ روز) پس از انتقال جنین انجام می‌شود. از آنجایی که انجام آزمایش خیلی زود ممکن است منجر به نتایج گمراه‌کننده شود، باید تا روزی که پزشک برای آزمایش بارداری توصیه می‌کند، صبر کنید. باید آزمایش بارداری خون انجام شود، نه آزمایش بارداری ادرار.

درمان IVF چقدر طول می‌کشد؟

مدت زمان درمان ممکن است بسته به پروتکل مورد استفاده متفاوت باشد. تحریک تخمدان در اکثر بیماران تقریباً ۸ تا ۱۲ روز طول می‌کشد. پس از برداشت تخمک، اگر انتقال جنین تازه برنامه‌ریزی شده باشد، این کار می‌تواند ظرف چند روز انجام شود. با این حال، در برخی بیماران، جنین‌ها منجمد شده و در چرخه بعدی منتقل می‌شوند. به همین دلیل، درست نیست که یک مدت زمان واحد را برای همه در نظر گرفت، مانند «درمان IVF دقیقاً این تعداد روز طول می‌کشد».

نرخ موفقیت IVF چقدر است؟

نرخ موفقیت IVF را نمی‌توان به صورت یک عدد واحد بیان کرد. یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر موفقیت، سن زن است. علاوه بر این، ذخیره‌ی تخمدان و کیفیت تخمک، ویژگی‌های اسپرم، کیفیت جنین، وضعیت کروموزومی جنین، شرایط داخل رحمی و نتایج درمان‌های قبلی نیز مهم هستند. به همین دلیل، هنگام ارزیابی موفقیت یک مرکز یا بیمار، باید تا حد امکان نرخ تولد زنده و ویژگی‌های گروه بیماران را در نظر گرفت، نه صرفاً «نرخ بارداری».

آیا در درمان IVF به روش‌های اضافی نیاز است؟

در سال‌های اخیر، «روش‌های اضافی» مختلفی در درمان IVF گنجانده شده‌اند. این موارد شامل محیط‌های انتقال جنین، انتخاب اسپرم با ریزتراشه، آزمایش‌های تکه‌تکه شدن DNA اسپرم، PGT، آزمایش‌های آندومتر، PRP و انواع درمان‌های حمایتی است. با این حال، جدید یا پیشرفته بودن یک روش به معنای لزوم استفاده از آن برای همه بیماران نیست. قوت شواهد علمی، ویژگی‌های بیمار و مزایای مورد انتظار از درمان باید با هم ارزیابی شوند. تعداد بیشتر روش‌ها همیشه به معنای نرخ موفقیت بالاتر نیست.

در طول درمان IVF چه نکاتی باید در نظر گرفته شود؟

در طول فرآیند درمان، مهم است که داروها را طبق تجویز پزشک مصرف کنید، به موقع در قرارهای پیگیری حاضر شوید و به خصوص، خودتان دوز داروها را تغییر ندهید. علاوه بر این، ممکن است تمام اطلاعاتی که در اینترنت یا شبکه‌های اجتماعی به دست می‌آید از نظر علمی تأیید نشده باشد. درمان IVF می‌تواند فرآیندی طاقت‌فرسا از نظر جسمی و عاطفی باشد. بنابراین، اطمینان از اینکه زوج به شیوه‌ای باز و واقع‌بینانه از فرآیند آگاه شوند، بخش حیاتی درمان است. درمان IVF نه تنها یک فرآیند جسمی، بلکه یک فرآیند عاطفی نیز هست. ما به عنوان تیم UMAY IVF، نکته‌ی دیگری که توصیه می‌کنیم در طول این فرآیند مد نظر داشته باشید این است: «داشتن ذهنیت مثبت و سبک زندگی بدون استرس، بزرگترین متحدان در درمان هستند.» مدیتیشن، پیاده‌روی‌های آرام و منظم و جستجوی حمایت روان‌شناختی می‌تواند این فرایند را بسیار راحت‌تر کند.

رویکرد ما به IVF در مرکز UMAY IVF

در مرکز UMAY IVF، ما درمان IVF را صرفاً فرایندی متشکل از اقدامات آزمایشگاهی نمی‌دانیم. سن، ذخیره‌ی تخمدان، ویژگی‌های اسپرم، علت ناباروری، درمان‌های قبلی و روند رشد جنین در هر زوج متفاوت است. بنابراین ما معتقدیم که برنامه‌ی درمانی باید شخصی‌سازی شود. هدف ما این نیست که هر روش ممکن را در درمان بگنجانیم؛ بلکه ایجاد یک برنامه درمانی است که متناسب با نیازهای بیمار باشد، با شواهد علمی پشتیبانی شود و به گونه‌ای توضیح داده شود که بیمار بتواند آن را درک کند. در طول مسیر IVF، ما اولویت را به این می‌دهیم که بیمارانمان نه تنها نتیجه درمان، بلکه کل فرآیند را با اطمینان تجربه کنند.