PGT ve NGS Nedir? Tüp Bebekte Genetik Testler ve Embriyo Seçimi

Günümüzdeki yardımcı reproduktif teknolojilerdeki (üreme teknolojileri) hızlı gelişmeler, çocuk sahibi olma hayali kuran çiftler için başarı şansını artırırken, gebelik sürecini çok daha güvenli hale getirmektedir. Tüp bebek (IVF) tedavisinde başarıyı doğrudan etkileyen en önemli adımlardan biri, anne adayının rahmine transfer edilecek en sağlıklı ve potansiyeli en yüksek embriyonun seçilmesidir. Kısacası tüp bebek tedavisinde embriyo seçimi, tedavinin en önemli aşamalarından biridir. Embriyonun mikroskop altında görülen gelişimi ve morfolojik özellikleri önemli olmakla birlikte, yalnızca dış görünüşüne bakarak kromozom yapısı hakkında kesin bilgi sahibi olmak mümkün değildir. Günümüzde gelişen genetik teknolojiler sayesinde, uygun durumlarda embriyodan alınan küçük bir hücre örneği incelenerek kromozom sayısı ve bazı genetik özellikler hakkında bilgi elde edilebilmektedir. Bu amaçla kullanılan yöntemlerden biri Preimplantasyon Genetik Test (PGT), genetik analizde kullanılan ileri teknolojilerden biri ise Yeni Nesil Dizileme (NGS) yöntemidir.

PGT nedir?

PGT, Preimplantation Genetic Testing, yani preimplantasyon genetik test anlamına gelir. PGT, tüp bebek laboratuvar ortamında döllenerek gelişen embriyolardan, henüz rahim içine transfer edilmeden önce genetik inceleme yapmak amacıyla hücre biyopsisi alınması işlemidir. PGT’nin farklı türleri bulunmaktadır:

PGT-A

Aneuploidy, yani kromozom sayısındaki anormalliklerin değerlendirilmesi amacıyla yapılır. İnsanlarda normalde 23 çift kromozom bulunur. Embriyoda kromozomların eksik veya fazla olması, gebeliğin oluşamamasına, gebelik kaybına veya bazı kromozomal hastalıklara yol açabilir.

PGT-M

Tek gen hastalıklarının belirlenmesine yönelik testtir. Örneğin ailede bilinen kalıtsal bir hastalık veya belirli bir genetik mutasyon varsa, embriyolar bu hastalık açısından değerlendirilebilir. Örneğin: ailede kistik fibrozis, akdeniz anemisi (talasemi), Hemofili A (Faktör VIII eksikliği), Hemofili B (Faktör IX eksikliği) veya SMA gibi spesifik genetik hastalıklar varsa, bu hastalıkların embriyoya geçişini engellemek için yapılabilmektedir.

PGT-SR

Kromozomlarda yapısal değişiklik bulunan çiftlerde kullanılır. Özellikle dengeli translokasyon veya inversiyon gibi kromozomal düzenlenmelerin bulunduğu durumlarda embriyoların değerlendirilmesinde kullanılabilir. Bu nedenle “PGT yaptırmak” tek başına yeterli bir tanımlama değildir. Hangi PGT testinin yapılacağı, çiftin genetik ve klinik özelliklerine göre belirlenir. ESHRE, PGT-A, PGT-M ve PGT-SR’yi farklı klinik amaçlara yönelik ayrı test grupları olarak tanımlamaktadır.

NGS nedir?

NGS, Next Generation Sequencing – Yeni Nesil Dizileme anlamına gelir. NGS, DNA’nın çok sayıda bölgesinin aynı anda ve yüksek kapasitede analiz edilmesini sağlayan gelişmiş bir genetik analiz teknolojisidir. PGT-A kapsamında NGS kullanıldığında temel olarak embriyodan alınan hücrelerde kromozomların sayısal durumu değerlendirilir. Burada önemli bir ayrım vardır: NGS bir PGT türü değildir. NGS, PGT sırasında kullanılabilecek genetik analiz teknolojilerinden biridir. Başka bir ifadeyle:

• PGT = neyi araştırdığımız
• NGS = bunu araştırmak için kullandığımız teknolojilerden biri

şeklinde düşünülebilir.

PGT-A ve NGS nasıl uygulanır?

PGT-A süreci genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. IVF tedavisi uygulanır. Yumurtalar toplanır ve laboratuvarda sperm ile döllenme sağlanır.
2. Embriyolar blastokist aşamasına kadar geliştirilir. Genellikle embriyonun gelişiminin 5.–6. günlerinde biyopsi anına kadar bakımı yapılır.
3. Embriyodan biyopsi alınır. Blastokistin dış hücre tabakasından, yani gelecekte plasentanın oluşumuna katkıda bulunacak trophektoderm hücrelerinden küçük bir örnek alınır.
4. Embriyo dondurulur. Biyopsi sonrasında embriyo genellikle tek tek vitrifiye edilerek saklanır.
5. Hücre örneğinin genetik analizi yapılır. Laboratuvarda DNA çoğaltılır ve uygun teknoloji kullanılarak analiz gerçekleştirilir.
6. Sonuçlar değerlendirilir. Embriyoların kromozomal sonuçlarına göre transfer planlaması yapılabilir.
7. Sağlıklı embriyoların rahim içine transferi yapılır. Dondurulmuş embriyoların, rahim içine transferi için kadında tedaviler ve laboratuvarda hazırlıklar yapılır.

PGT laboratuvarlarının çalışma protokolleri kullanılan yönteme göre farklılık gösterebilir. ESHRE,